Najczęstsze pytania o DIWASS – odpowiedzi ekspertów

Wdrożenie cyfrowego obiegu dokumentów w przemieszczaniu odpadów wywołało lawinę wątpliwości w firmach transportowych, u organizatorów i odbiorców. Część pytań powtarza się w niemal każdej rozmowie z przedsiębiorcami. Dlatego zebraliśmy je w jednym miejscu – wraz z krótkimi odpowiedziami i odnośnikami do szczegółowych opracowań. Poniższe pytania o DIWASS obejmują rejestrację, dokumenty, kontrole oraz sankcje.

Podstawy systemu

1. Czym właściwie jest DIWASS?

To centralna platforma Komisji Europejskiej do obsługi transgranicznego przemieszczania odpadów. Przechodzą przez nią notyfikacje, załączniki VII oraz korespondencja z organami.

2. Od kiedy system jest obowiązkowy?

Obowiązek korzystania z DIWASS działa od 21 maja 2026 r. Wynika on z rozporządzenia (UE) 2024/1157.

3. Jakich przewozów dotyczy DIWASS?

System obejmuje przemieszczenia między państwami UE, eksport, import oraz tranzyt. Natomiast transport krajowy pozostaje poza nim – reguluje go przede wszystkim BDO.

4. Czy DIWASS zastępuje BDO?

Nie. Oba obowiązki działają równolegle, ponieważ dotyczą różnych sfer. BDO obsługuje ewidencję krajową, a DIWASS – dokumentację transgraniczną.

5. Czy DIWASS dotyczy też podmiotów spoza UE?

Tak. Zagraniczny odbiorca lub instalacja muszą figurować w systemie, jeśli działają na terytorium Unii. Bez tego nie da się poprawnie wypełnić dokumentów przemieszczenia.

Rejestracja w systemie

6. Jak zarejestrować firmę w DIWASS?

Potrzebne jest konto EU Login oraz umocowanie do reprezentacji firmy. W Polsce zgłoszenie zatwierdza GIOŚ po weryfikacji danych.

7. Jakim numerem identyfikuje się firma?

Głównym identyfikatorem jest numer EORI. Firmy bez EORI posługują się natomiast numerem NIP.

8. Kto z łańcucha musi mieć konto?

Wszyscy uczestnicy: wytwórca, organizator, przewoźnik, odbiorca oraz instalacja przetwarzania. Podmiot niezarejestrowany blokuje bowiem całą procedurę.

9. Czy kontrahenta można wpisać ręcznie?

Nie. System pozwala jedynie wybrać podmiot z listy zarejestrowanych. Dlatego weryfikuj rejestrację partnerów jeszcze przed podpisaniem kontraktu.

10. Ile kosztuje wdrożenie DIWASS w firmie?

Mimo, że sama rejestracja jest bezpłatna, to jednak realny koszt to organizacja procesów i danych, a przez skomplikowaną dokumentację często również opóźnienia. Pewniejszą formą jest skorzystanie z pomocy profesjonalnych doradców.

Aneks VII i okres przejściowy

11. Czy papierowy Aneks VII wciąż obowiązuje?

Tak, ale tylko do 31 grudnia 2026 r. i pod warunkami. Wymagany jest nowy wzór formularza oraz umowa zgodna z art. 18.

12. Czy stary formularz z rozporządzenia 1013/2006 przejdzie kontrolę?

Nie. Stary wzór nie jest już akceptowany, nawet w okresie przejściowym. Nowy dostępny jest po naciśnięciu przycisku poniżej:

13. Czy Aneks VII trzeba wysyłać do GIOŚ?

Nie, w okresie przejściowym nie ma takiego wymogu. Dokument musi natomiast towarzyszyć transportowi.

14. Kiedy wybrać Aneks VII, a kiedy notyfikację?

Aneks VII dotyczy odpadów z listy zielonej przeznaczonych do odzysku. Pozostałe przypadki wymagają pełnej notyfikacji.

Notyfikacje

15. Jak przebiega procedura notyfikacyjna w DIWASS?

Zgłaszający składa dokument zgłoszenia oraz dokument przesyłania elektronicznie. Następnie organy państw uczczestniczących w przewozie wydają decyzje w systemie. Cały proces opisuje poradnik: Notyfikacja krok po kroku.

16. Co ze zgłoszeniami złożonymi przed 21 maja 2026 r.?

Zgłoszenia z potwierdzeniem przyjęcia są prowadzone na starych zasadach. Pozostałe natomiast umorzono – wymagają nowej procedury w DIWASS.

17. Czy stare zezwolenia zachowują ważność?

Tak, na okres, na jaki je wydano. Warto jednak śledzić komunikaty GIOŚ o przepisach przejściowych, bo terminy końcowe różnią się zależnie od typu zezwolenia.

Kontrole i obowiązki kierowcy

18. Kto może zatrzymać transport odpadów?

Dostęp do systemu w Polsce mają WIOŚ, ITD, Straż Graniczna, KAS oraz Policja.

19. Co musi okazać kierowca podczas kontroli?

Dokumenty elektroniczne przewozu – na tablecie, telefonie lub jako wydruk awaryjny.

20. Co zrobić, gdy podczas kontroli brakuje zasięgu?

Kierowca powinien mieć komplet dokumentów dostępnych offline. Firmowa procedura awaryjna to tutaj podstawa należytej staranności.

21. Czy przewoźnik potrzebuje dodatkowych uprawnień krajowych?

Tak – wpis do BDO i odpowiednie zezwolenia działają niezależnie od DIWASS. Wymogi zbiera opracowanie: Wymagania prawne przewoźników odpadów.

22. A co z wymogami w innych krajach, np. w Niemczech?

Państwa członkowskie utrzymują własne zezwolenia transportowe z którymi należy zapoznać się z osobna. Aby poznać przepisy występujące w Niemczech kliknij tutaj.

Odpowiedzialność i sankcje

23. Kto odpowiada za błędy w danych?

Rozporządzenie przypisuje obowiązki według ról, a nie według tego, kto obsługuje system. Zlecenie obsługi brokerowi nie zdejmuje zatem odpowiedzialności z organizatora.

24. Jakie kary grożą za naruszenia?

Przewoźnik bez wymaganego dokumentu ryzykuje dziś karę od 10 000 zł. Projekt polskiej ustawy przewiduje natomiast widełki zależne od roli podmiotu. Dla transportującego to od 10 tys. do 100 tys. zł. Za nielegalne przemieszczenie kary sięgają zaś 1 mln zł.

25. Czy błąd formalny może oznaczać nielegalne przemieszczanie?

Tak. Niewłaściwy kod odpadu lub braki w Aneksie VII organy mogą tak zakwalifikować.

26. Jak przygotować spedycję na nowe zasady?

Pamiętaj, że każda zmiana danych odnośnie konkretnego przewozy będzie widoczna dla pozostałych uczestników operacji. Uporządkuj zatem dane, role i umowy jeszcze przed pierwszym przemieszczeniem. Więcej na ten temat dowiedz się z publikacji DIWASS oczami spedytora.

Eksport i inne systemy

27. Czy DIWASS obejmuje eksport poza UE?

Tak, i to w zaostrzonym reżimie. Od 21 listopada 2026 r. do 21 maja 2029 r. obowiązuje zakaz eksportu odpadów B3011 do państw spoza OECD. Natomiast od 21 maja 2027 r. wywóz odpadów innych niż niebezpieczne poza OECD wymaga spełnienia dodatkowych warunków. Państwo docelowe musi bowiem znaleźć się w wykazie Komisji, a instalacja przejść audyt niezależnej strony trzeciej.

28. Czy DIWASS ma coś wspólnego z SENT?

To odrębne systemy, jednak logika działania jest podobna. Doświadczenia z SENT pomagają zrozumieć nowy reżim: Zgłoszenie SENT – obowiązki i kary.

29. Co z awarią systemu przed załadunkiem?

Bez skutecznego zgłoszenia transport nie powinien być realizowany. Dlatego udokumentuj niedostępność, sprawdź komunikaty GIOŚ i przesuń termin załadunku. Ponadto zweryfikuj procedury awaryjne z rozporządzenia wykonawczego (UE) 2025/1290. Sama przyczyna awarii bywa bowiem co najwyżej okolicznością łagodzącą.

Pytania się kończą, obowiązki zostają

Powyższa lista pokazuje wyraźny wzorzec: większość wątpliwości dotyczy nie samej technologii, lecz podziału ról i dokumentów. Dlatego najlepszą odpowiedzią na pytania o DIWASS jest uporządkowany proces – zweryfikowani kontrahenci, aktualne wzory i przećwiczone procedury. Firmy, które go zbudują, przestaną pytać. Zaczną natomiast odpowiadać kontrolującym bez wahania.

Autor: Jakub Koszyński | Redakcja: Paweł Makowski